DUYURU!!!
Abdülmenaf YAKUT

Tahakkuk Esası Diye Bir Şey Var mı?

Abdülmenaf YAKUT
menafyakut@gmail.com
 
 
Tahakkuk Esası Diye Bir Şey Var mı?

Hani..

Vergi hukukunu öğrenmeye başlar başlamaz duymaya başladığımız “Ticari ve zirai kazançta tahakkuk esası geçerlidir” şeklindeki klişeleşmiş o cümlede geçen ‘tahakkuk esası’ndan söz ediyorum.

Gelirin şu unsurunda bu esas, diğer unsurlarında ise öteki esaslar geçerlidir şeklindeki basmakalıp cümlelerde ifade edilen ‘tahakkuk esası’ndan, yani.

“Hocam cinler ve büyü var mıdır?” tarzı sorulara benzeyecek belki ama sözünü ettiğimiz şekilde böyle bir ‘tahakkuk esası’ gerçekten var mı? diye soruyorum ben de.

Cevabını kendim vereyim;

Hayır, ‘tahakkuk esası’ diye bir şey yok aslında, diyorum.

“Mutlak ve nihai manada böyle bir esas yok” demek daha usturuplu bir ifade olurdu belki ama..

Netice itibariyle, ticari ve zirai kazançlar dâhil,

Hatta daha da ileri gidiyorum,

Böyle bir tartışmanın bulunmadığı serbest meslek kazancı başta olmak üzere, diğer kazanç grupları bir yana..

Kurum kazançlarının tespitinde bile mutlak anlamda bir tahakkuk esasından söz etmenin mümkün olmadığını söyleyebiliriz.

Bu konudaki yaygın ve oturmuş kanaatin aksine, bu kadar keskin şekilde sarf ettiğim bu ifadeden sonra, bunun nedenini ve nasılını açıklama borcumun doğduğunu düşünmenize hak vermememin imkânı yok.

Öyle ya..

Bugüne kadar tahakkuk esası da tahakkuk esası denileduran böyle bir prensibin mevcut olmadığını iddia edince..

Gerekçelerini de adamakıllı bir biçimde ortaya koymadan olmaz.

**

Lakin bu noktada öncelikle kısa bir bilgi tazelemesi yapmak iyi gelecek.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa göre, bu vergiye tabi gelir unsurları şunlardır, bilindiği üzere:

Ticari kazanç, zirai ve serbest meslek kazancı ile menkul ve gayrimenkul sermaye iratları ile ücretler ve diğer kazanç ve iratlar.

Değil mi?

Bunlardan ticari ve zirai kazançlarda, yazımızın başından beri söylediğimiz gibi, kazancın tespitinde tahakkuk esasının geçerli olduğu söyleniyor.

5522 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6. maddesinden, gelir vergisindeki ticari kazancın tabi olduğu usullere göre tespit edildiği öngörülen kurum kazançlarının da aynı esasa tabi olduğunun kabul edildiğini görüyoruz.

Menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarında ise, sırasıyla ekonomik tasarruf ve tahsil esasları geçiyor deniliyor.

**

Tahakkuk esası neyi öngörüyor peki?

Tahakkuk, ‘hak’ kökünden gelir, biliyorsunuz.

Lügatte; gerçekleşme, yerine gelme manasına gelir.

Istılahta, yani vergi literatüründe ise,kabaca, “verginin, tarh edilmesinden sonra tahsil edilebilir duruma gelmesi” anlamına geldiğini söyleyebiliriz.

Karşılığında herhangi bir para-pul tahsilâtının yapılmış olup olmadığına bakılmaksızın; verginin doğuşunun bağlandığı vergisel olayın meydana gelmesiyle birlikte, devlete ait vergi alacağının tahakkuk etmesini ifade ettiğini söylediğimiz bu ilkenin dayanağında ne var peki?

Biliyorsunuzdur ama bu ilke ile ilgili olarak ileri sürülen mantıksal dayanağı bu vesileyle bir kez de ben tekrarlayayım.

Sermaye unsuru.

Vergiye tabi iktisadi işlemi gerçekleştiren vergi mükelleflerinin belli bir sermaye varlığına sahip oldukları ve gerçekleştirmiş oldukları vergiye tabi işlemlerden doğan vergiyi ifade eden parasal kıymetleri o an için fiilen elde edememiş olsalar bile; kendileri için söz konusu iktisadi işlemi gerçekleştirmiş oldukları kimseleri ticaret hukuku bağlamında borçlandırmaları mümkün olan bu mükelleflerin, doğan söz konusu vergiyi sahibi oldukları ‘sermaye varlığı’ndan karşılama imkânlarının olduğu varsayımına dayanıyor, tahakkuk esası dediğimiz ilke.

Evet, KDV gibi harcama/işlem vergilerinde de geçerli olduğu kabul edilen tahakkuk esası bu varsayımına dayanıyor dayanmasına ama bizce böyle bir varsayım iki açıdan gerçeği yansıtmıyor. Şöyle ki;

Öncelikle, bu ilkenin, ticari faaliyet sayılan her türlü işte uygulanması mümkün görünmüyor.

Zira bu tür işleri yapanların, ellerine geçemezse bile, gerçekleştirdikleri iktisadi işlemlerden doğacak, kanun gereği tahakkuk eden verginin karşılanmasında kullanılması mümkün değil.

Her tüccar şirket değil ki bu ülkede.

Yine, herkes bilanço esasına tabi değil ki.

Bilançoya tabi olanların da ne kadarlık kısmının, kanunen doğduğu varsayılan ama ellerine geçmemiş olan vergi karşılığını ödemelerine yetecek ölçüde bir ödenmiş sermayeleri var?

İkinci sınıf defter tutan bir mükellefi ya da geliri ticari kazanç esasına tabi olan basit usule tabi küçük esnafın halini düşünün bir de.

Adamın iş yaptığı bir adet taksisi var mesela.

Şehir içi yolcu taşıdığı bir dolmuşu ya da yük taşımakta kullandığı bir kamyonu var diyelim ki.

Ve ticari faaliyetini, sahibi olduğu böyle bir araçla yürütüyor.

Sermayesi var mı, var...

Ama sermaye sayılan iki kuruşluk bir ekmek teknesi var diye bu küçük tüccar ve esnaf ne yapsın?

Tahakkuk esasına tabidir diye; yaptıkları iş ve işlemlerin sonucunda kanun hükmü gereği doğan vergileri ödeyebilmek için biricik sermayeleri olan bu araçlarını satışa mı çıkarsınlar?

Yoksa satmayıp da, vergi borçlarını ödeyebilmek için çekecekleri krediler karşılığında bankalara rehin mi bıraksınlar?

Ya da bankaların kendilerine yüz vermediği durumlarda, tefecilerden el aman mı dilesinler?

Ne yapsınlar?

**

Tamam..

Bu kişiler ticaret yapmış yani kitabi anlatımla mal teslimi ve/veya hizmet ifasında bulunmuş olabilirler..

Yapmış oldukları satışların karşılığını teşkil eden bedelleri tahsil edebilselerdi, eyvallah…

Ama tahsilât yapamadıkları durumlarda?

Bu gibi durumlarda da tahakkuk esasını işletmek reva mıdır?

Tahsil edip etmediklerine bakmadan, kesmiş oldukları faturaların bedelini satışlarına ekletmek, vergisini ise Hesaplanan KDV diye beyan ettirip ödetmek ne kadar hakkaniyetli?

Zaten, KDV uygulaması dışında, ticari kazançlarda geçerli olduğu söylenen tahakkuk esasının mutlak olmadığını, dönem sonlarında bu esasın reeskont ve karşılık ayırma gibi uygulamalarla kısmen revize edildiğini; kanunda buna imkan tanıyan hükümlerin bulunduğunu söylediğinizi duyar gibi oluyorum.

Ha..çok yaşayın!

Lafı ağzımdan aldınız.

Tam oraya geliyordum ben de.

İddia olunan tahakkuk esasının gerçekte mutlak herhangi bir gerçekliğinin olmadığını söylüyordum ya yazının başında.

İşte bu; reeskonttu, karşılık ayırma ya da zarar yazmaydı derken, hep bu müesseseleri kast ediyordum.

Ne yapıyorlar bu gibi durumlarda, ‘tahakkuk esası’na tabi ticaret erbabı?

Dönem içerisinde gerçekleştirmiş oldukları alış ve satış işlemlerine ait senetli alacak ve borçlarını yılsonlarında reeskonta tabi tutarak kısmen de olsa bir nevi düzeltmeye tabi tutuyorlar, değil mi?

Tahakkuktan tahsile irca ediyorlar yani, eskilerin deyimiyle.

Neymiş o zaman?

Tahakkukun hükmü yılsonuna kadarmış demek ki.

Hemen ertesi gün, takip eden yılın ilk gününde gerçekleştirilen açılış kaydıyla, reeskontlar kapatılarak tekrar tahakkuk ilkesine dönüldüğünü düşünmüyorsunuzdur herhalde.

Herhangi bir iktisadi kalemin ilgili mali tablolarda ne şekilde izlendiğini tartışmıyoruz burada çünkü biz.

Burada önemli olan; vergi uygulamasında, tahsil edilmediği halde ‘gelir’ ve ödenmediği halde ‘gider’ yazılmış ve bilançoya borç ya da alacak diye aktarılmış olan kalemlerin söz konusu döneme ait gelir veya kurumlar vergisi gibi vergi matrahlarının hesaplandığı, bilanço günü de denen dönem sonlarında ters kayıtlarla düzeltiliyor olmasıdır.

Ya da hiç tahsil edilmediği halde, zamanında hasılat kaydedilip vergisi ödenmek durumunda kalınmış alacakların hiç tahsil edilemeyecek olmasının hukuki ve iktisadi açıdan kesinleşmesinden sonra kanunun mükelleflere tanımış olduğu ‘gider yazma’ imkanını düşünün.

Bütün bunlar gerçek anlamda tahakkuktan tahsilata geçiş değil midir?

Ne diyor kanun burada da ticaret erbabına?

Zamanında yapmış olduğun şu iş karşılığında, bedelini tahsil edemediğin halde tahakkuk esasımucibince gelir yazıp vergisini de ödediğin bir kazanç unsurunun tahsilinin nihai manada imkansız hale geldiği durumlarda; bu kez de, gider yazarak, zamanında haksız yere ödemiş olduğun vergiyi telafi etmene izin veriyorum diyor.

Burada da ‘tahakkuk’tan ‘tahsil’e tam dönüş oluyor.

**

Toparlarsak eğer arkadaşlar;

Bütün bunları uzun uzadıya niye anlatıyoruz?

Tahakkuk ve tahsil esaslarının arkasındaki mantıkla bunların temelinde yatan gerçekler üzerine siz değerli okuyucularla sohbet havasında ufuk açıcı felsefik bir yolculuk yapmak hoş oldu elbette.

Ancak bu noktada, tahsil ilkesinin geçerli olduğu konusunda tartışma bulunmayan serbest meslek faaliyetlerindeki katma değer vergisine tavizsiz bir biçimde tahakkuk esasının tatbik edilmesiyle ilgili olarak vermek istediğimiz önemli bir mesaj var.

**

Her ne kadar Kanunda, serbest meslek faaliyeti, ticari faaliyetlerden farklı biçimde; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasışeklinde tarif ediliyor olsa bile, hiç kimse de babasının hayrına çalışmıyor.

Onun için de, insanların serbest meslek faaliyeti kapsamında değerlendirilecek şekilde yürüttükleri iş temelde iktisadi bir faaliyettir.

Değilse; kişilerin ayda yılda bir, öyle kafalarına estiği için, hobi olarak ya da hayır-hasenat niyetine gerçekleştirdikleri işler gelir vergisin konusuna girmez biliyorsunuz.

Girse bile bu vergiden muaf tutulur.

Başka meslektaşlarının belli bir işyeri dâhilinde, daimi surette, vergiye tabi şekilde gerçekleştirdikleri meslek icrasıyla tamamen aynı şekil ve mahiyette olsa, hatta, karşılığında para ve sair maddi menfaatler elde edilse bile, devamlılık arz etmiyorsa eğer bu faaliyetler, vergi söz konusu olmaz.

Para kazanmak amacıyla yürütülen daimi bir faaliyet yoksa eğer, iktisadi faaliyetten söz edilemez çünkü.

Vergiden de tabi.

O zaman;

Nedir çelişkili bu durumu sürdürmenin nedeni?

Serbest meslek erbabının yıllardır gündeme getirdikleri, onları, tahsil edemedikleri KDV’yi ödemek durumunda bırakan sistemi devam ettirmenin ardındaki inat?

Söyledik işte; tahakkuk esası diye bir şey bile yok aslında.

Teorik bir mevhumdan ibaret.

Neden o zaman serbest meslek erbabındaki KDV’de uygulanıyor sözüm ona bu ilke?

Faaliyetini belli bir sermaye varlığına dayandırarak sürdüren ticaret erbabına uygulanmasının bile hakkaniyetli olmadığını ortaya koymaya çalıştığımız tahakkuk esasının; gelir vergisi açısından‘tahsil esasının’ geçerli olan serbest meslek faaliyetlerindeki KDV’de uygulanması hepten haksız değil midir?

Mükellefleri, tahsil edememiş oldukları meblağlar için makbuz kestirmeye zorlamak işin tabiatına aykırıdır.

Adı üstünde çünkü..

Tahsilât makbuzu.

Serbest meslek erbabının, yapmış olduğu işin bedelini tahsil edip ‘kabzederken’ kesmesi gereken, söz konusu para kabzını tevsik eden belgenin adıdır.

Bu arada dikkat edin; vergiye tabi mesleki işlem yapıldığında değil, söz konusu işlemin karşılığını teşkil eden bedelin tahsil edilmesi üzerine kesilmesi gerekiyor bu makbuzun.

‘Tahsil esası’ gereği yani.

Tahsilat yoksa eğer; makbuz kesip, işlem konusu meblağı gelir kaydetme ve vergisini beyan edip ödeme de yok.

Gelir vergisi açısından da durum böyle.

Ama KDV’ye gelince bu prensibe göre hareket edilmiyor.

Gerekçe?

Tahakkuk esası.

Tahakkuk esası diye bir şeyse yok oysaki.

Bunu biliyoruz, ama..

Teoride mantıklı herhangi bir gerekçesi bulunmayan böyle bir ilkenin değişik alanlardaki vergi uygulamalarında tatbik ettirilerek belli mükellef gruplarının canlarını haksız yere acıtmanın manası var mı?

İşte onu bilmiyoruz.

 
 
5 Eylül 2015 Cumartesi 18:05
Okunma: 1486
 

(1 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>bir dost</p> <p>2016-03-11 12:51:37</p> <p>kayıt dışı çalışmalar tahakkuk esasının dezavantajlarını kapatır ;)</p>
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
Selahattin İPEK - Bağımsız Denetçi
 
Abdullah TOLU - YMM
 
DENETİM KÜTÜPHANESİ
 
Mehmet ŞENTÜRK - SMMM
 
Memduh ÖZCAN - SMMM
 
SORU - CEVAP
 
BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?
 
Doğan YILMAZ
 
Abdurrahman FİLİZ
 
Ahmet Metin AYSOY - SGK E. Başmüfettiş
 
Abdülmenaf YAKUT
 
Ali Oygün ÜMİTLEN
 
Sabri ORTA
 
H.Erdem GÜLTEKİN
 
Besim ÇALIŞKAN
 
İsmet ARGIN
 
Ercan ALPTÜRK - YMM
 
Mrs.Guivenere SOPER
 
Önder TUNABOYLU
 
Savas YILDIZ
 
BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ...?
 
 
 
Tarihte Bugün
1349 - Mainz'da 6000 yahudi, veba'dan sorumlu tutularak öldürüldü.
1516 - Mercidabık Savaşı: I. Selim'in ordusu Memlük ordusunu yendi.
1814 - İngiliz birlikleri Washington, D.C.'yi işgal etti, White House ve pek çok başka binayı ateşe verdi.
1851 - Palmer ve Goldschmid şirketleriyle sözleşme imzalayan Osmanlı Hükümeti, borç para aldı.
1858 - Richmond-Virginia'da 90 zenci, eğitim almak suçuyla tutuklandı.
1875 - Matthew Webb, Manş Denizi'ni yüzerek geçen ilk kişi oldu.
1891 - Thomas Edison, hareketli çekim yapan kameranın patentini aldı.
1909 - Panama Kanalı'nın ilk betonları dökülmeye başlandı.
1912 - Alaska, ABD topraklarına dahil oldu.
1919 - Şarki Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu.
1920 - Kurtuluş Savaşı sırasında 2. Milli Aşireti Ayaklanması çıktı.
1929 - Türkiye ve İran dostluk antlaşması imzaladı.
1931 - Fransa ve SSCB saldırmazlık antlaşması imzaladı.
1932 - Amelia Earhart, ABD'yi baştan başa ve durmaksızın (Los Angeles'tan Newark'a) uçan ilk kadın oldu.
1936 - Üçüncü Türk Dil Kurultayı Dolmabahçe Sarayı'nda toplandı.
1938 - Murgul Bakır İşletmesi, Etibank tarafından satın alındı.
1939 - Nazi-Sovyet Paktı: Adolf Hitler ve Josef Stalin arasında imzalandı.
1949 - Kuzey Atlantik Paktı Antlaşması (NATO) yürürlüğe girdi.
1954 - Brezilya devlet başkanı Getúlio Dornelles Vargas intihar etti.
1958 - Bursa Kapalı Çarşı Yangını
1960 - Vostok'ta (Antarktika) rekor sıcaklık: -88°C
1961 - İstanbul Petrol Rafinerisi A.Ş. (İPRAŞ) törenle üretime başladı. Şirketin %51 hissesinin Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'na (TPAO), %49'unun ise ABD Şirketi Caltex'e ait olduğu açıklandı.
1963 - 200-metre serbest stil yüzmede rekor: Don Schollander (1:58).
1968 - Fransa ilk hidrojen bombasını kullandı.
1969 - Türk-İş tarafından Ankara'da düzenlenen ve 50 bin işçinin katıldığı gösteride, hükümet ve parlamento protesto edildi.
1981 - Mark David Chapman, John Lennon'u öldürmek suçundan 20 yıl hapse mahkum oldu.
1989 - Voyager 2, Neptün gezegeninin yanından geçti.
1991 - Mikhail Gorbachev, SSCB Komünist Parti başkanlığından istifa etti. Aynı gün, Estonya, Letonya ve Ukrayna bağımsızlığını ilan etti. SSCB'nin dağılma süreci başladı.
1992 - Çin ve Güney Kore arasında diplomatik ilişkiler başladı.
1993 - Keşmir'de Müslümanlar ile Hindular arasında çıkan çatışmada 20 Müslüman öldü.
1995 - Windows 95 işletim sistemi Microsoft tarafından dünyaya tanıtıldı.
2006 - Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), Plüton'un "cüce gezegen" olduğuna karar verdi.
79 - Vezüv yanardağı püskürdü; Pompeii, Herculaneum, ve Stabiae şehirleri vokanik küller altında kaldı.
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak04:59
  • Güneş06:41
  • Öğlen13:09
  • İkindi16:36
  • Akşam19:15
  • Yatsı20:43
 
 
Anket
Denetim Hakkında Meslektaş ne kadar bilgili?
Çok Bilgili
Az Bilgili
Hiç bir fikri yok
 
 
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
İktisadi Haber Ajansı Çözüm Ortağı
 
Arşiv
 
Süper Loto
17.08.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu202338424850
 
On Numara
21.08.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu04051323253137384042435051556162646569727779
 
Sayısal Loto
19.08.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu111516171840
 
Şans Topu
23.08.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu131921242906
 
Gazete Manşetleri
 
 
Kurumsal

İçerik

Denetim Gündemi

Denetim Haberleri

Teknoloji